W-Z
WAŁBRZYCH, zob. Nowy Dwór
WAŁCZ
woj. pilskie
Był tu zamek państwowy, zbudowany przez margrabiów brandenburskich bezpośrednio po założeniu miasta w r. 1303. W XIV w. stanowił ważny punkt oporu Nowej Marchii na granicy wzdłuż rzeki Gwdy. Ruiny murowanego zamku były widoczne jeszcze w końcu XVIII w. Obecnie przypuszcza się, że zamek stał bądź na półwyspie wysuniętym w Jezioro Zamkowe znajdujące się we wschodniej części miasta, bądź na miejscu budynku sądu.
WAPNICA woj. szczecińskie
Na wschód od miasta znajdował się zamek rycerski założony w końcu XIII w. na wyspie odległej o 80 m od zachodniego brzegu jeziora, zapewne na miejscu dawnego grodu. Miała to być strażnica granicy z Nową Marchią. Zamek zbudowali Guntersbergowie jako lennicy księcia pomorskiego. W r. 1338 margrabiowie brandenburscy zdobyli i zniszczyli zamek, po czym pozwolili Guntersbergom odbudować go pod warunkiem, że jednocześnie zburzą oni własny zamek w Bytowie nad Iną.
Odbudowany zamek w Wapnicy składał się z właściwego zamku murowanego usytuowanego na pięciometrowym, może sztucznie podwyższonym wzniesieniu o zarysie regularnym oraz niżej położonego, również regularnego przedzamcza. Było to więc założenie dwuczłonowe. Zamek otaczały wał i fosa, a dojazd prowadził przez most z zachodniego brzegu, gdzie na przełomie w. XIII i XIV powstało miasto. W r. 1478 elektor brandenburski zdobył i zniszczył zamek. Przez wyspę zamkową w r. 1840 poprowadzona została droga na sypanej grobli, przecinająca jezioro. Na wzgórzu zamkowym pozostały tylko ślady murów obwodowych.
WARSZAWA miasto stołeczne
Zamek Królewski położony na lewobrzeżnej skarpie nadwiślańskiej. Zamek był do r. 1526 siedzibą książęcą, w latach 1611-1794 królewską. Od r. 1569 do 1794 odbywały się tu sejmy. W latach 1927-39 był stałą rezydencją prezydenta RP. Badania prowadzone w r. 1920 ujawniły nie znane dotychczas elementy zamku gotyckiego. Wyniki badań archeologicznych i architektonicznych przeprowadzonych po zniszczeniu zamku, w latach 1949-52, 1963-64 i w r. 1971, pozwoliły na postawienie wielu hipotez, nieraz kontrowersyjnych, dotyczących założenia i przebudowy zamku średniowiecznego. Liczne publikacje i zachowane relikty umożliwiły odtworzenie pełnej historii zamku i przyczyniły się do podjęcia w r. 1971 decyzji o jego odbudowie. Pierwotny gród był zapewne siedzibą kasztelana warszawskiego, wymienionego w dokumencie w r. 1321. Znajdował się na cyplu wyodrębnionym z lewobrzeżnej skarpy nadwiślańskiej, na południowo-wschodnim skraju średniowiecznego miasta, od strony południowej głębokim parowem płynął nie istniejący dziś strumień Kamionka. Od strony północnej strumienie spływały po skarpie do Wisły. Od wschodu skarpa opadała stromym, niedostępnym stokiem. Od miasta, założonego zapewne na przełomie w. XIII i XIV, zamek był oddzielony umocnieniami drewniano-ziemnymi oraz fosą o szerokości 8 m, której ślady znaleziono na dziedzińcu zamkowym w latach 1949-52. Na północ od grodu w pobliżu późniejszego kościoła Św. Jana i na miejscu dziedzińca Kuchennego odkryto ślady osadnictwa. Można przypuszczać, że tam znajdowała się pierwsza tymczasowa siedziba książęca, Curia minor, włączona później do zespołu zamkowego wzniesionego na miejscu kasztelańskiego grodu.