N-O

NAKŁO NAD NOTECIĄ woj. bydgoskie

W obrębie miasta, na prawym brzegu Noteci, był zamek królewski. Pierwotny gród z XI i XII w. wspomniany jako castrum antiquum, znajdował się na nizinie wśród zalewowych łąk i moczarów nad Notecią i jej prawym dopływem, rzeką Ślęską. Na zachód od grodu i jego podgrodzia książę Przemysław 1 w czasie walk z Pomorzanami o Nakło wystawił w r. 1255 nowy gród nad rzeką Kolczatką. Po zniszczeniu Nakła przez Krzyżaków w r. 1331, Kazimierz Wielki założył na miejscu dotychczasowych grodów i osady nowe miasto, otoczył je murem i zbudował murowany zamek, co poświadczają Janko z Czarnkowa i Długosz. Budowa zamku miała miejsce przypuszczalnie po r. 1357, w którym król zwolnił posiadłości biskupie od obowiązku budowy grodów z wyjątkiem dwóch izbic w grodzie nakielskim. Do r. 1772 zachowały się jeszcze fragmenty murów zamkowych, rozebrane dopiero w 1 połowie XIX w.

NAMYSŁÓW woj. opolskie

Zamek książęcy położony na skarpowym wzniesieniu w zachodniej części miasta, sprzężony z jego fortyfikacjami.
Pierwotny zamek, zapewne drewniany, istniał już na tym miejscu w latach 1312-23. Budowę książęcego zamku murowanego rozpoczęto w r. 1360 zapewne jednocześnie z założeniem fortyfikacji miejskich. W r. 1489 został założony od strony miasta, a więc od wschodu, mały dziedziniec z budynkiem bramnym. W latach 1533-40, kiedy zamek oddano w zastaw radzie miejskiej Wrocławia, wybudowano w części północno-zachodniej nowy dom mieszkalny, stary zaś przebudowano i postawiono nowe budynki gospodarcze. Przez cały XVII w. trwały roboty budowlane, reperacje starych murów i dachów, tym bardziej, że pożar w r. 1658 poważnie nadwerężył budowle zamkowe. W r. 1703 zamek został kupiony przez zakon krzyżacki. W r. 1711 podczas najazdu wojsk pruskich uległ częściowo zniszczeniu. W r. 1771 powstał w południowej części dziedzińca trzeci budynek mieszkalny. Tym samym dziedziniec został zabudowany z trzech stron, z czwartej, od wschodu, istniał zapewne jeszcze odcinek murów obwodowych, następnie po zburzeniu dziedzińczyk wschodni. Po sekularyzacji dóbr kościelnych w r. 1810, zamek w r. 1830 dostał się do rąk prywatnych. W r. 1895 stał się własnością browaru, który poprzednio należał do zamku. W latach 1937-38 zostały przeprowadzone badania powierzchniowe na terenie zamku. Pierwotny zamek murowany z XIV w. o powierzchni około 1500 m: miał plan nieregularny, zapewne nawiązujący do układu wcześniejszego zamku drewnianego, co jest charakterystyczną cechą tego założenia. Zbudowany był z cegły na wysokim kamiennym podmurowaniu i otoczony fosą. W części północnej przy murach obwodowych stanął piętrowy dom mieszkalny, który przypuszczalnie miał trzy pomieszczenia na piętrze. Najbardziej interesującym elementem zamku gotyckiego była dostawiona loggia, na którą prowadziły zewnętrzne schody, podobnie jak w biskupich zamkach w Uniejowie i Gnieźnie. Na wyższej kondygnacji loggii była zapewne kaplica zamkowa. Wjazd do zamku prowadził od strony wschodniej, brama znajdowała się w murze (później zburzonym). Pomimo wyraźnego sprzężenia z fortyfikacjami miejskimi zamek mógł być oddzielony fosą od miasta.