L-M

LANCKORONA woj. bielskie

Ruiny zamku królewskiego na wysokiej górze (550 m n.p.m.), na północ od miasta.
Zamek murowany wzniósł Kazimierz Wielki, jak podają wyraźnie Janko z Czarnkowa i Długosz, zapewne w połowie XIV w., ale przed r. 1361, kiedy występuje już burgrabia Orzeszko. W r. 1391 Władysław Jagiełło na krótki okres oddał zamek Mikołajowi Straszowi, a w r. 1410 w zastaw Zbigniewowi z Brzezia, wsławionemu dowódcy w bitwie grunwaldzkiej. W rękach tej rodziny, która w XV w. przybrała nazwisko Lanckorońskich, pozostawał zamek do r.
Lanckorona. Plan ruin zamku królewskiego. Szkicowa rekonstrukcja wykonana na podstawie pomiaru z r. 1962; linią przerywaną zaznaczone mury odkryte podczas badań w r. 1970 1512, kiedy przeszedł do rąk Spytka z Jarosławia, następnie w r. 1527 do Mikołaja Wolskiego. W r. 1574 został zajęty siłą przez Albrechta Łaskiego, ale w dwa lata później Stefan Batory wysłał wojsko, które zmusiło zamek do poddania się. W r. 1590 stał się własnością Mikołaja Zebrzydowskiego, a z rąk jego rodziny przeszedł w r. 1676 do Czartoryskich. W r. 1768 zajęli zamek konfederaci barscy pod wodzą Maurycego Beniowskiego, którzy przy pomocy inżynierów francuskich wprowadzili nowe zewnętrzne fortyfikacje ziemne z wysuniętym na północ warownym fortem ziemnym. W r. 1772 zamek okupowały zaborcze wojska austriackie. Na początku XIX w. popadł w całkowitą ruinę.

Od południa zachowały się fragmenty dwóch wież wzniesionych na planach kwadratowych i połączonych murem. Odkryte fragmenty murów pozostałej części zamku pozwalają odtworzyć układ przestrzenny zamku z czasów jego rozbudowy. Zamek został wzniesiony na planie prostokąta z dwiema wieżami narożnymi od południa i trzema skrzydłami mieszkalnymi zamykającymi dziedziniec z pozostałych stron, z bramą umieszczoną od wschodu.
Na podstawie dotychczasowych badań, przeprowadzonych w latach 1968-70, nie można jeszcze dokładnie ustalić etapów rozbudowy zamku i tym samym odtworzyć założenia zamku kazimierzowskiego z XIV w. Można przypuszczać, że zamek założony na planie regularnym miał dwie wieże cylindryczne o podstawach graniastych oraz luźną zabudowę mieszkalną, ograniczoną, być może, do jednego budynku.
Opis zamku z r. 1660 jest bardzo niedokładny, niemniej jednak przedstawia stan zamku po przejściu na własność prywatną rodzin możnowładczych. Zastanawiająca jest wzmianka o otoczeniu zamku „parkanem z drzewa we dwoje budowanym a we środku ziemią usypanym"; na trzech narożach miały stać „baszty z drzewa", a na czwartym, południowo-wschodnim, wieża murowana.